94Views
ތަޢާރަފު
ޢިމްރާން އަޙްމަދު ޚާން ނިއާޒީއަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ޒަމާނީ ތާރީޚުގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ޝަޚްޞިއްޔަތެވެ. އޭނާގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ތިން ދާއިރާއަކުން ޚިދުމަތް ކުރައްވާފައިވެއެވެ: އެއީ ޕްރޮފެޝަނަލް ކްރިކެޓް ކުޅުންތެރިއެއްގެ ގޮތުންނާއި، އިންސާނީ ޚިދުމަތްތެރިއެއްގެ ގޮތުންނާއި، އަދި ސިޔާސީ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުންނެވެ. ކްރިކެޓް ކުޅުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި، 1992ވަނަ އަހަރުގެ ކްރިކެޓް ވޯލްޑް ކަޕް ޕާކިސްތާނުން ކާމިޔާބުކުރި ތާރީޚީ މުބާރާތުގައި ޓީމުގެ ކެޕްޓަންކަން ކުރެއްވިއެވެ. ކްރިކެޓުން ރިޓަޔަރު ކުރެއްވުމަށްފަހު، ސިޔާސީ ދާއިރާއަށް ވެދައްވަޑައިގަންނަވައި 1996ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާން ތަޙްރީކޭ އިންޞާފް (ޕީ.ޓީ.އައި) ނުވަތަ “ޕާކިސްތާން މޫވްމަންޓް ފޯ ޖަސްޓިސް” އުފެއްދެވުމުގެ ކުރިން އޭނާ އިސްކަންދެއްވީ އިޖުތިމާޢީ އަދި ދަރުމަވެރި ޚިދުމަތްތަކަށެވެ.
ވިއްސަކަށް އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގެ ސިޔާސީ މަސައްކަތަށްފަހު، ޢިމްރާން ޚާން ޕާކިސްތާނުގެ 22ވަނަ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ ހުވާކުރެއްވީ 2018ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހުއެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން އިސްކަންދިނީ ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމަށާއި، އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށާއި، މުއައްސަސާތައް އިޞްލާޙުކުރުމަށާއި، އަދި ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުއްވުމަށެވެ. ނަމަވެސް، އޭނާގެ ވެރިކަމުގައި އިޤްތިޞާދީ ގޮންޖެހުންތަކާއި، ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަމާއި، އަދި ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއާ އެކު އޮތް ގުޅުން ހީނަރުވުން ފަދަ ކަންކަން ކުރިމަތިވިއެވެ. 10 އެޕްރީލް 2022 ގައި ޤާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގައި ނެގުނު އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ވޯޓަކުން އޭނާ މަޤާމުން ވަކިކުރެވުނެވެ. މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ ތާރީޚުގައި އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ވޯޓަކުން ބޮޑުވަޒީރަކު މަޤާމުން ވަކިވި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.
އޭގެފަހުން އޭނާ ހައްޔަރުކުރެވި، ކުރިމަތިވި ގިނަ ޤާނޫނީ މައްސަލަތަކުގެ ސަބަބުން، ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރުގެ މަޤާމުން އޭނާ ވެގެންދިޔައީ ޕާކިސްތާނުގެ ފަހުގެ ތާރީޚުގައި ހިނގި އެންމެ ވަރުގަދަ ސިޔާސީ ކުރިމަތިލުންތަކުގެ މައިގަނޑު ސަޚްޞިއްޔަތަށެވެ. އޭނާއަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކުން އޭނާ ދެކެނީ ސިޔާސީ އިޞްލާޙާއި އިޤްތިޞާދީ ބަދަލުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން އޭނާގެ ސިޔާސީ އުސްލޫބަށާއި، އިޤްތިޞާދީ ރެކޯޑަށާއި، އަދި މުއައްސަސާތަކާމެދު ގެންގުޅުއްވި ސިޔާސަތުތަކަށް ފާޑުކިޔައެވެ.
ޅަފުރާގެ ދުވަސްވަރާއި ޢާއިލާ
ޢިމްރާން ޚާން އުފަންވެވަޑައިގަތީ 5 އޮކްޓޫބަރު 1952 ގައި ޕާކިސްތާނުގެ ލާހޯރަށް، ތަނަވަސް ޕަޝްތޫން ޢާއިލާއަކަށެވެ. އޭނާ ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވަނީ ނިއާޒީ ޤަބީލާއަށެވެ. އޭނާ ބޮޑުވީ ތަޢުލީމާއި ކުޅިވަރަށް ބޮޑު އަހައްމިއްޔަތެއްދިން މާޙައުލެއްގައެވެ.
އޭނާގެ މަތީ ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވީ ޕާކިސްތާނުގެ Aitchison College ނެވެ. އެތަނުން އޭނާގެ ހިތްޕުޅުގައި ކްރިކެޓަށް ބޮޑު ޝައުޤުވެރިކަމެއް އުފެދުނެވެ. އޭގެފަހުން ތަޢުލީމު ފުރިހަމަކުރެއްވުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތަށް ބަދަލުވެ، ވޯސެސްޓަރގެ ރޯޔަލް ގްރާމާ ސުކޫލަށް އަދި އޭގެފަހުން University Oxfordއަށް ވަދެވަޑައިގަތެވެ.
އޮކްސްފޯޑްގެ Keble Collegeގައި ޢިމްރާން ޚާން ޙާޞިލުކުރެއްވީ ފިލޯސަފީ، ޕޮލިޓިކްސް އަދި އިކޮނޮމިކްސް (ޕީ.ޕީ.އީ)ގެ ދާއިރާއިންނެވެ. ކިޔަވާވިދާޅުވަމުން ވެސް ކްރިކެޓް ކުޅުއްވުން ކުރިއަށްގެންދެވިއެވެ. އަދި ޕާކިސްތާނުގެ އެންމެ މަތީ ފެންވަރުގެ ކުޅިވަރު ޝަޚްޞިއްޔަތަކަށް އޭނާ ވެގެންދިޔަ ހުނަރުތައް ތަރައްޤީކުރެއްވީ މި ދުވަސްވަރުގައެވެ.
ކްރިކެޓް ކުޅުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ކުރިއަށްދިއުން
ޢިމްރާން ޚާން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކްރިކެޓް ކެރިއަރު ފެއްޓެވީ 1970ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅުގައެވެ. އޭނާ ޕާކިސްތާން ތަމްސީލުކުރެއްވީ އޯލްރައުންޑަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއީ ބާރު އުކުންތެރިއެއްގެ ގޮތުންނާއި އުކުންތެރި ބެޓްސްމަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
1970 އާއި 1980ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި، އޭނާ ވެގެންދިޔައީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ކުރިއަރާފައިވާ ބާރު އުކުންތެރިއެއް އޯލްރައުންޑަރުންގެ ތެރެއިން އެކަކަށެވެ. އޭނާގެ ކުޅިވަރުގެ ޤާބިލުކަމާއި، ޢަޒުމާއި، އަދި ލީޑަރޝިޕްގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނު ޤައުމީ ޓީމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއްވިއެވެ. ޚާން ޕާކިސްތާނުގެ ގައުމީ ކުރިކެޓް ޓީމުގެ ކެޕްޓަންކަމާ ޙަވާލުވެވަޑައިގަތީ 1982 ގައެވެ. އޭނާގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ދަށުން ޕާކިސްތާނަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި ވާދަވެރި ވަރުގަދަ ޓީމަކަށް ބަދަލުވިއެވެ. ކުޅުންތެރިންނަށް ހިތްވަރުދީ، ޓީމުގެ ތެރޭގައި އިތުބާރު އުފެއްދެވުމުގެ ކުޅަދާނަކަމަށް އޭނާ މަޝްހޫރުވެވަޑައިގަތެވެ. އޭނާގެ ކުޅިވަރު ކެރިއަރުގެ އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ޙާޞިލުކުރެއްވީ 1992 ގައެވެ.
1992 ވަނަ އަހަރުގެ ކްރިކެޓް ވޯލްޑް ކަޕް
އޮސްޓްރޭލިއާ އަދި ނިއުޒީލަންޑްގައި ބޭއްވުނު 1992ވަނަ އަހަރުގެ ކްރިކެޓް ވޯލްޑް ކަޕަކީ ޢިމްރާން ޚާންގެ ކުޅިވަރު ޙަޔާތުގެ އެންމެ ޚާއްޞަ ތާރީޚީ ވަގުތެވެ. މުބާރާތުގެ ފެށުން ޕާކިސްތާނަށް ދަތިވި ނަމަވެސް، އަދި ފަހުގެ މަރުޙަލާތަކަށް ދެވޭނެކަމަށް ނުބެލެވުނު ނަމަވެސް، ޓީމުން ވަރަށް ހައިރާންކުރުވަނިވި ގޮތަކަށް ކުރިއަރައި، މެލްބަން ކްރިކެޓް ގްރައުންޑްގައި އިނގިރޭސިވިލާތާ ދެކޮޅަށް ފައިނަލް މެޗު ކުޅުނެވެ. ޕާކިސްތާނުން ފައިނަލް މެޗު ކާމިޔާބުކޮށް، އެ ޤައުމުގެ ފުރަތަމަ އަދި މިހާތަނަށް ލިބުނު ހަމައެކަނި ފިރިހެނުންގެ ކްރިކެޓް ވޯލްޑް ކަޕް ތަށި ހޯދިއެވެ. ޓީމުގެ ކެޕްޓަންގެ ގޮތުގައި ހުންނެވި ޚާން ވަނީ ފައިނަލް މެޗުގައި މުހިންމު 72 ލަނޑު ހައްދަވާފައެވެ.
މި ކާމިޔާބީއާ އެކު އޭނާ ވެގެންދިޔައީ ޤައުމީ ބަޠަލަކަށެވެ. މުބާރާތުގައި އޭނާ ދެއްކެވި ލީޑަރޝިޕަކީ އޭނާގެ އިޖުތިމާޢީ ސޫރައިގެ މުހިންމު ބަޔަކަށްވެ، ފަހުން ސިޔާސީ ލީޑަރެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލަފުޅަށް ތަޢާރަފުވުމަށް ވެސް މަގުފަހިވި ކަމެކެވެ. ޕާކިސްތާން ސަރުކާރުން ވެސް 1992ގެ ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބީ ސިފަކުރަނީ އޭނާގެ ކްރިކެޓް ކެރިއަރުގެ އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީގެ ގޮތުގައެވެ. ވޯލްޑް ކަޕަށްފަހު މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ ޚާން ވަނީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކްރިކެޓުން ރިޓަޔަރު ކުރައްވާފައެވެ.
އިޖުތިމާޢީ ޚިދުމަތާއި ޝައުކަތު ޚާނަމް މެމޯރިއަލް ކެންސަރު ހޮސްޕިޓަލް
ކްރިކެޓުން ރިޓަޔަރު ކުރެއްވުމަށްފަހު، ޢިމްރާން ޚާން އިތުރަށް އިސްކަންދެއްވީ އިޖުތިމާޢީ އަދި ދަރުމަވެރި މަސައްކަތްތަކަށެވެ.
އޭނާގެ ޙަޔާތުގައި އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރި އެއްކަމަކީ، އޭނާގެ މަންމާފުޅު ޝައުކަތު ޚާނަމް ކެންސަރު ބަލީގައި އަވަހާރަވުމެވެ. މަންމާފުޅުގެ ތަޖުރިބާއިން ހިތްވަރުލިބިގެން، ތަނަވަސްކަން ނެތް މީހުންނަށް ހިލޭ ފަރުވާ ދެވޭނެ ކެންސަރު ހޮސްޕިޓަލެއް ޕާކިސްތާނުގައި ޤާއިމުކުރުމަށް އޭނާ ކެމްޕޭނެއް ފެއްޓެވިއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން 1994ވަނަ އަހަރު ލާހޯރުގައި “ޝައުކަތު ޚާނަމް މެމޯރިއަލް ކެންސަރު ހޮސްޕިޓަލް އެންޑް ރިސާޗް ސެންޓަރު” ހުޅުވުނެވެ. މި ހޮސްޕިޓަލް ވެގެންދިޔައީ އޭނާގެ އިންސާނީ ޚިދުމަތުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކާމިޔާބީއަށެވެ. އަދި އާންމުންގެ ތާއީދު ހޯއްދަވައި، ޤައުމީ މަޝްރޫޢަކަށް ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ފައިސާ ހޯއްދެވުމުގެ ޤާބިލުކަން އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރިކަން މިއިން ސާބިތުވިއެވެ.
އޭގެފަހުން އޭނާ ތަޢުލީމީ ދާއިރާއަށް ވެސް ވަދެވަޑައިގަތެވެ. އޭގެތެރޭގައި “ނަމަލް” ތަޢުލީމީ މުއައްސަސާ ތަރައްޤީކުރުން ހިމެނެއެވެ. މި އިޖުތިމާޢީ މަސައްކަތްތަކަކީ ސިޔާސީ ދާއިރާއަށް ވަދެވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން އޭނާގެ މަގުބޫލުކަން އިތުރުވުމުގައި މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރި ކަންކަމެވެ.
ސިޔާސީ ދާއިރާއަށް ވަދެވަޑައިގަތުން
1996 ވަނަ އަހަރު ޢިމްރާން ޚާން “ޕާކިސްތާން ތަޙްރީކޭ އިންޞާފް” (ޕީ.ޓީ.އައި) އުފެއްދެވިއެވެ. ފެށުމުގައި އެ ޕާޓީއަށް އިންތިޚާބީ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ހޯދުމަށް ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވިއެވެ. ޚާން ޕީ.ޓީ.އައި ތަޢާރަފުކުރެއްވީ ޕާކިސްތާނުގެ އާންމު ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށް، މުސްލިމް ލީގު-ނަވާޒް (ޕީ.އެމް.އެލް-އެން) އަދި ޕާކިސްތާން ޕީޕަލްސް ޕާޓީ (ޕީ.ޕީ.ޕީ) އަށް އޮތް ބަދަލެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އޭނާގެ ސިޔާސީ މެސެޖުގައި އިސްކަންދެއްވީ:
- ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުން
- ޤާނޫނުގެ ވެރިކަން ނެގެހެއްޓުން
- ޤާބިލުކަމަށް ބަލައިގެން ވެރިކަންކުރުން
- ސިޔާސީ ނުފޫޒު ފޯރުވުން ކުޑަކުރުން
- އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން އިތުރުކުރުން
- ވަރުގަދަ މުއައްސަސާތަކެއް ބިނާކުރުން
- އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވާ ޕާކިސްތާނެއް ބިނާކުރުން
ނަމަވެސް، ގިނަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ޕީ.ޓީ.އައި އޮތީ ނިސްބަތުން ކުޑަ ސިޔާސީ ބާރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ޚާންގެ ސިޔާސީ ނަސީބު ބޮޑުތަނުން ބަދަލުވާން ފެށީ 2010 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައެވެ.
ޕީ.ޓީ.އައި ގެ ކުރިއެރުން
2013 ވަނަ އަހަރުގެ ޢާންމު އިންތިޚާބު ވެގެންދިޔައީ މުޙިއްމު ބަދަލެއް އައި އިންތިޚާބަކަށެވެ. ޕީ.ޓީ.އައި ވަނީ ބޮޑު ސިޔާސީ ބާރެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަވެ، ޚައިބަރު ޕަޚްތޫންޚުވާ ޕްރޮވިންސްގައި ބޮޑު ތާއީދެއް ހޯދައި، އެ ސަރަޙައްދުގެ ސަރުކާރު އެކުލަވާލާފައެވެ.
ޚާން ވަނީ ޒުވާނުންނާއި، ސިޓީތަކުގެ ރައްޔިތުންނާއި، އަދި ޤައުމުގެ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހިފައި ތިބި މީހުންގެ ތާއީދު އިތުރަށް ހޯއްދަވާފައެވެ. އޭނާގެ ސިޔާސީ އެއްވުންތައް ބޮޑެތިވެ، “ނަޔާ ޕާކިސްތާން” (އާ ޕާކިސްތާން) ގެ މެސެޖަކީ އޭނާގެ ސިޔާސީ ޙަރަކާތުގެ މައިގަނޑު ޝިއާރަށްވިއެވެ. ޕީ.ޓީ.އައި ގެ ކެމްޕޭނުން ޚާން ސިފަކުރީ ޕާކިސްތާނުގެ ސިޔާސީ މަހުޖަނުންނަށް ގޮންޖަހައި އަދި އިޞްލާޙު ގެނެސްދޭނެ އާ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ގިނަ އަހަރުތަކެއްގެ ސިޔާސީ މަސައްކަތަށްފަހު، 2018ވަނަ އަހަރުގެ ޢާންމު އިންތިޚާބުގައި ޤައުމީ މަޖިލީހުގެ އެންމެ ގިނަ ގޮނޑި ކާމިޔާބުކުރީ ޕީ.ޓީ.އައި އިންނެވެ. ނަމަވެސް ސާފު އަޣްލަބިއްޔަތެއް ނުލިބުމުން، ޚާން ސަރުކާރު އެކުލަވައިލެއްވީ ކުދި ޕާޓީތަކާއި އަމިއްލަ މެންބަރުންގެ އެހީތެރިކަމާއެކުގައެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން
ޢިމްރާން ޚާން ޕާކިސްތާނުގެ 22ވަނަ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ ހުވާކުރެއްވީ 18 އޮގަސްޓް 2018 ގައެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުގެ ތަޞައްވުރަކީ އިސްލާމީ އިޖުތިމާޢީ އުޞޫލުތަކާއި “ރިޔާސަތޭ މަދީނާ” ގެ ކޮންސެޕްޓަށް ބިނާކޮށް ޕާކިސްތާން އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން އޮތް ދައުލަތަކަށް ބަދަލުކުރުމެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން ބޮޑެތި ޕްރޮގްރާމްތަކެއް ތަޢާރަފުކޮށް ފުޅާކުރިއެވެ. އޭގެތެރޭގައި “އެޙްސާސް” އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމާއި، “ސިޙަތު ޞަޙޫލަތު” ޞިއްޙީ އިނާޔަތްތަކާއި، “ކާމްޔާބު ޖަވާން” ޒުވާނުންގެ ޕްރޮގްރާމް އަދި އެހެނިހެން އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ފިޔަވަޅުތައް ހިމެނެއެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ގޮންޖެހުންތައް
ޚާން ވެރިކަމާ ޙަވާލުވެވަޑައިގަތީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ދަތި ދަނޑިވަޅެއްގައެވެ. ޕާކިސްތާނަށް ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވް ކުޑަވުމާއި، ބޭރުގެ ދަރަނި ބޮޑުވުމާއި، އަދި ބަޖެޓް މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެފައިުވެއެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުން، އިންޓަރނޭޝަނަލް މޮނިޓަރީ ފަންޑު (އައި.އެމް.އެފް) އިން މާލީ އެހީތެރިކަން ހޯދިއެވެ. ކޮވިޑް-19 ގެ އާލަމީ ވަބާގެ ސަބަބުން އިތުރު ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. އެހެން ޤައުމުތަކެކޭ އެއްފަދައިން، ޕާކިސްތާނުގެ އިޤްތިޞާދީ ޙަރަކާތްތަކަށާއި، ވަޒީފާތަކަށާއި، އަދި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރިއެވެ.
އޭގެފަހުން ތަކެތީގެ އަގުބޮޑުވުން (އިންފްލޭޝަން) ވެގެންދިޔައީ ސަރުކާރަށް ކުރިމަތިވި ބޮޑު ސިޔާސީ މައްސަލައަކަށެވެ. ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމާއި، އިޤްތިޞާދީ ނުތަނަވަސްކަމާއި، އަދި އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތަކާމެދު އުފެދުނު ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ސަބަބުން އާންމުންގެ އިތުބާރު ކުޑަވެ، ކޯލިޝަންގެ ތެރޭގައި ނުތަނަވަސްކަން އުފެދުނެވެ.
ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު
ޢިމްރާން ޚާން މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވީ ޕާކިސްތާނަކީ އަމިއްލަ މިނިވަން ޚާރިޖީ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅޭ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ދެއްކެވުމަށެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކާއެކު ގުޅުން ބަހައްޓަވަމުން، ޗައިނާ، ތުރުކީ، ރަޝިޔާ އަދި ޚަލީޖުގެ ޤައުމުތަކާއެކު ގުޅުން ބަދަލުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރިއެވެ. ޚާން ވަނީ ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައިގައި ވަރަށް ފުޅާކޮށް ވާހަކަދައްކަވައި، އިންޑިއާއިން ކަޝްމީރުގައި މީހުންނާމެދު ކަންތައްކުރާ ގޮތަށް ތަކުރާރުކޮށް ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި އިސްލާމޯފޯބިއާއާ ދެކޮޅަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި އަޑުއުފުއްލެވި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް އޭނާ ފާހަގަވިއެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަޖިލިސްތަކުގައި މި މައްސަލަ އިސްކޮށް، މުސްލިމުންނާމެދު އޮންނަ ތަޢައްޞުބާ ދެކޮޅަށް ޚާރިޖީ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރިއެވެ.
އެމެރިކާއާމެދު އޭނާ ގެންގުޅުއްވި ސިޔާސަތު ވެސް ބަދަލުވަމުންދިޔައެވެ. ޕާކިސްތާނަކީ އެމެރިކާގެ މުހިންމު އިސްތިރާޖީ ބައިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި އޮތްނަމަވެސް، ޚާން ވަނީ އެމެރިކާގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުގެ ބައެއް ކަންކަމަށް ފާޑުވިދާޅުވެ، ޕާކިސްތާނުން ހަމައެކަނި ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ މަޞްލަޙަތަށް ތަބާވެގެން ނުވާނެކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އޭނާގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުގެ އެންމެ ބަހުސްބޮޑުވި އެއް ވަގުތަކީ، ރަޝިޔާއިން ޔުކްރޭނަށް އަރައިގަތް ދުވަސްވަރު، 2022 ފެބްރުއަރީގައި އޭނާ މޮސްކޯއަށް ކުރެއްވި ޒިޔާރަތެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއާ އެކު އޮތް ގުޅުން
ޢިމްރާން ޚާންގެ ސަރުކާރާއި ޕާކިސްތާނުގެ ބާރުގަދަ ޢަސްކަރިއްޔާއާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުމަކީ އޭނާގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަންތަކެވެ. ސަރުކާރުގެ ފެށުމުގައި، ޚާންއާއި ޢަސްކަރީ ލީޑަރޝިޕާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުން، ވަރަށް އެއްބާރުލުން ބޮޑު ގުޅުމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުނެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން، ސިޔާސީ އަދި ޢަސްކަރީ މަޤާމުތަކަށް މީހުން ހަމަޖެއްސުމާއި ވެރިކަން ހިންގުމުގެ އެހެނިހެން ކަންކަމުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް އުފެދުނެވެ. ސަރުކާރުގެ ފަހު ދުވަސްވަރު މި ގުޅުން ވަރަށް ބޮޑަށް ހީނަރުވިއެވެ. އޭގެފަހުން ޚާން ވެގެންދިޔައީ ޤައުމުގެ ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ އެސްޓެބްލިޝްމަންޓަށް އެންމެ ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވި އެއް ބޭފުޅަކަށެވެ. އަދި ބާރުގަދަ މުއައްސަސާތަކުން އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ރޭވުންތައް ރޭވިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެއްވިއެވެ. މި ތުހުމަތުތައް ވެގެންދިޔައީ އޭނާގެ ސިޔާސީ ޙަރަކާތުގެ މައިގަނޑު ބަޔަކަށެވެ.
މަޤާމުން ވަކިކުރުން
2022 މާރިޗު އަދި އެޕްރީލް މަހު، ޚާންއާ ދެކޮޅަށް މަޖިލީހުގައި އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ވޯޓެއް ހުށަހެޅުނެވެ. އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ބުނީ އޭނާގެ ސަރުކާރަށް އިޤްތިޞާދު ހިންގުމުގައި ނާކާމިޔާބުވެ، ކޯލިޝަން ބައިވެރިންގެ ތާއީދު ގެއްލިފައިވާ ކަމަށެވެ. 10 އެޕްރީލް 2022ގައި ޤައުމީ މަޖިލީހުން އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ވޯޓުދިނެވެ. އެހެންކަމުން ޚާންގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން ނިމުމަކަށް އައެވެ. އޭނާ ވެގެންދިޔައީ އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ވޯޓަކުން މަޤާމުން ވަކިކުރެވުނު ޕާކިސްތާނުގެ ފުރަތަމަ ބޮޑުވަޒީރަށެވެ.
ޚާން ވަނީ އޭނާ މަޤާމުން ވަކިކުރި ސިޔާސީ ޙާލަތްތައް ޤަބޫލުނުކުރައްވައި، ބޭރުގެ އަދި އެތެރޭގެ ބާރުތަކުން ގުޅިގެން އޭނާގެ ސަރުކާރު ވައްޓާލުމަށް މަސައްކަތްކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރައްވާފައެވެ. އެމެރިކާގެ އެހީތެރިކަމާ އެކު ރޭވުނު ކަމަށް އޭނާ ކުރެއްވި ތުހުމަތުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ދޮގުކުރެވުނެވެ. އަދި ޕާކިސްތާނުގެ ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ ކޮމިޓީން ވެސް އެފަދަ ރޭވުމެއް އޮތްކަމުގެ ހެކި ނުފެންނަކަމަށް ނިންމިއެވެ.
އިދިކޮޅު ސިޔާސީ މަސައްކަތަށް އެނބުރިވަޑައިގަތުން
މަޤާމުން ވަކިވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ޢިމްރާން ޚާން ސިޔާސީ ގޮތުން އިތުރަށް ހަރަކާތްތެރިވެވަޑައިގަތެވެ. އޭނާ ބޮޑެތި އެއްވުންތައް ބާއްވަވައި، އަވަސް އިންތިޚާބަކަށް އެދިވަޑައިގަތެވެ. އޭނާގެ މަޤްބޫލުކަން، ޒުވާނުންނާއި ޕީ.ޓީ.އައި ގެ ސާބިތު ތާއީދުކުރާ މީހުންގެ މެދުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ދެމިއޮތެވެ. އޭނާގެ ސިޔާސީ ޙަރަކާތުން އިސްކަންދިނީ ޙަޤީޤީ ދިމުޤުރާޠީ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުމަށާއި، ކޮރަޕްޝަން ނައްތާލުމަށާއި، އަދި ސިޔާސީ ނުފޫޒުތަކަށް ފުރަގަސްދިނުމަށެވެ.
2022 ނޮވެމްބަރު މަހު، ވަޒީރާއާބާދުގައި ބޭއްވި ސިޔާސީ އެއްވުމެއްގެ ތެރެއިން އޭނާއަށް ޙަމަލާދީ އަވަހާރަކޮށްލަން އުޅުނު ޙާދިސާއަކުން އޭނާ ސަލާމަތްވެވަޑައިގަތެވެ. މި ޙަމަލާގައި އޭނާއަށް އަނިޔާވި ނަމަވެސް، ފުރާނަ ސަލާމަތްވިއެވެ. މި ޙާދިސާގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަން އިތުރަށް ބޮޑުވެގެންދިޔައެވެ.
ހައްޔަރުކުރުމާއި ޤާނޫނީ މައްސަލަތައް
ޢިމްރާން ޚާންގެ ސިޔާސީ ކެރިއަރު އޭގެފަހުން ވަނީ ވަރަށް ހަލަބޮލި މަރުޙަލާއަކަށް ދާންފަށާފައެވެ. 2023 މޭ މަހު އޭނާ ހައްޔަރުކުރުމާ ގުޅިގެން، އޭނާއަށް ތާއީދުކުރާ ފަރާތްތަކުން ބޮޑެތި މުޒާހަރާތަކެއް ކުރިއެވެ. މި މުޒާހަރާތަކުގެ ތެރޭގައި ސަރުކާރާއި ޢަސްކަރީ ތަންތަނަށް ދީފައިވާ ޙަމަލާތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މީހުން ހައްޔަރުކުރެވި، މީހުން މަރުވެ، ބޮޑެތި ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތަކެއް ހިންގުނެވެ. ޚާން އަދި އޭނާއަށް ތާއީދުކުރާ މީހުން ބުނަމުންދިޔައީ އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ގިނަ މައްސަލަތަކަކީ ސިޔާސީ މަޤްޞަދެއްގައި ކުރެވިފައިވާ ކަންކަން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ އެއީ ޙަޤީޤީ ޖިނާއީ މައްސަލަތަކެއް ކަމަށެވެ. އޭގެފަހުން ޚާންގެ މައްޗަށް މައްސަލަތަކެއްގައި ޙުކުމް ކުރެވުނެވެ. އޭނާގެ ޤާނޫނީ ކުރިމަތިލުންތަކުގެ ތެރޭގައި ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތަކާއި، ދައުލަތުގެ ހަދިޔާތަކާ ގުޅޭ މައްސަލަތަކާއި އަދި އެހެނިހެން ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.
2025 ޖެނުއަރީގައި، ބިމުގެ ކޮރަޕްޝަން މައްސަލައެއްގައި ޚާންގެ މައްޗަށް 14 އަހަރުގެ ޖަލު ޙުކުމެއް ވަނީ އައިސްފައެވެ. މިއީ ކުރިން އައި 3 އަހަރުގެ ޖަލު ޙުކުމުގެ އިތުރުންނެވެ. ޚާން ވަނީ ކުށެއް ކުރެއްވިކަމަށް ތަކުރާރުކޮށް އިންކާރުކުރައްވައި، ޤާނޫނީ މައްސަލަތަކަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ކުރެވޭ ކަންކަން ކަމަށް ސިފަކުރައްވާފައެވެ. އޭނާގެ ޤާނޫނީ ޙާލަތު ބަދަލުވަމުންދާތީ، އޭނާ ޖަލުގައި ހުންނެވުމާއި ޙުކުމްތަކަކީ ސިޔާސީ ކެރިއަރުގެ ނިމުން ކަމަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ކުރިއަށްދާ ސިޔާސީ އަދި ޤާނޫނީ ކުރިމަތިލުމެއްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެންޖެހެއެވެ.
އަމިއްލަފުޅު ޙަޔާތް
ޢިމްރާން ޚާން ވަނީ ތިން ކައިވެންޏެއް ކުރައްވާފައެވެ. އޭނާގެ ފުރަތަމަ ކައިވެންޏަކީ 1995ގައި ޖެމައިމާ ގޯލްޑްސްމިތާ އެކު ކުރެއްވި ކައިވެންޏެވެ. 2004ގައި ވަރިވުމުގެ ކުރިން އެބޭފުޅުންނަށް ދެ ފިރިހެން ބޭފުޅުން ލިބިވަޑައިގަތެވެ. އޭގެފަހުން 2015ގައި ނޫސްވެރިޔާ އަދި ޓީވީ ޕްރެޒެންޓަރު ރެހާމް ޚާންއާ ކައިވެނިކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެ ކައިވެނި ނިމުމަކަށް އައީ އެކީގައި 10 މަސްދުވަސް ހޭދަކުރެއްވުމަށްފަހުއެވެ. 2018 ވަނަ އަހަރު، އޭނާ ކައިވެނިކުރެއްވީ ބުޝްރާ ބީބީއާއެކުގައެވެ. އޭނާގެ އަމިއްލަފުޅު ޙަޔާތަށް ޕާކިސްތާނާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މީޑިއާގެ ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބިފައިވެއެވެ. އޭނާއަކީ މަޝްހޫރު ކުޅިވަރު ކުޅުންތެރިއަކަށްވެފައި ސިޔާސީ ލީޑަރަކަށް ވުމުންނެވެ.
ޢިމްރާން ޚާންގެ ސިޔާސީ ފަލްސަފާ
ޚާންގެ ސިޔާސީ ފަލްސަފާ ވަނީ އޭނާގެ ކެރިއަރުގެ ތެރޭގައި ތަރައްޤީވެފައެވެ. އޭގެ މައިގަނޑު އަސާސްތަކުގެ ތެރޭގައި ތަކުރާރުވާ ކަންތައްތަކެއް ހިމެނެއެވެ:
- ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅުވުން:
ޚާން ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވަނީ ކޮރަޕްޝަނަކީ ޕާކިސްތާނުގެ މައިގަނޑު އެއް މައްސަލަ ކަމަށާއި ސިޔާސީ ލީޑަރުން ޤާނޫނަށް ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.
- އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ދައުލަތް:
އޭނާ ވަނީ ވަރުގަދަ އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމަކަށް ވަކާލާތުކުރައްވައި، އިސްލާމީ އިޖުތިމާޢީ ނިޒާމުގެ މޮޑެލްތަކަށް ތަކުރާރުކޮށް އިޝާރާތްކުރައްވާފައެވެ.
- ޤާނޫނުގެ ވެރިކަން:
ޚާން ވިދާޅުވަނީ ޕާކިސްތާނުގެ މުއައްސަސާތަކުން ބާރުގަދަ މީހުންނާއި އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ވެސް އެއްހަމައެއްގައި ޤާނޫނު ހިންގަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.
- ޤައުމީ މިނިވަންކަން:
އޭނާ ވަނީ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ނިންމުމުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ މިނިވަންކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އިސްކަންދެއްވާފައެވެ.
- އިސްލާމީ އައިޑެންޓިޓީ:
ޚާންގެ ސިޔާސީ ވާހަކަފުޅުތަކުގައި އިސްލާމްދީނުގެ މުޙިއްމުކަން ބޮޑުވަމުންދިޔައެވެ. އިޖުތިމާޢީ ޢަދާލަތާއި، އަދި އިސްލާމޯފޯބިއާއާ ދެކޮޅަށް ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުތަކުގައެވެ.
- ޒުވާނުންގެ ބައިވެރިވުން:
ޚާން ވަނީ ގިނަ އަދަދެއްގެ ޒުވާނުން ސިޔާސީ ކަންކަމަށް ނެރުއްވައި، ސޯޝަލް މީޑިއާ ފުޅާކޮށް ބޭނުންކުރައްވައިގެން ތާއީދު ހޯއްދަވާފައެވެ.
ތަރިކަ އަދި އަސަރު
ޢިމްރާން ޚާންގެ ތަރިކައަކީ އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު ތަރިކައެކެވެ. އޭނާއަށް ތާއީދުކުރާ މީހުންނަށް، އޭނާއަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކުޅިވަރު ތަރިއެއްގެ މަޤާމުން ސިޔާސީ އިޞްލާޙުގޮނޑިއަށް ކުރެއްވި އާދާޔާޚިލާފު ދަތުރެއްގެ ރަމްޒެކެވެ. އޭނާގެ 1992ގެ ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބީއާއި، އިޖުތިމާޢީ ޚިދުމަތްތަކާއި އަދި ސިޔާސީ މަސައްކަތްތަކަކީ ޕާކިސްތާނަށް ޚިދުމަތްކުރުމަށް އޭނާގެ ހުރި ސާބިތުކަމުގެ ހެކިތަކެއްގެ ގޮތުގައި އެމީހުން ދެކެއެވެ.
އޭނާއަށް ފާޑުކިޔާ މީހުންނަށް، އޭނާގެ ސަރުކާރުން ވީ އިޤްތިޞާދީ ވައުދުތައް ފުއްދައިދެވިފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ސިޔާސީ އުސްލޫބުގެ ސަބަބުން ބައިބައިވުން ބޮޑުވެ، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާއި މުއައްސަސާތަކާއެކު ކުރިމަތިލުންތައް އިތުރުވިއެވެ. އޭނާގެ ބޮޑުވަޒީރުކަމުގެ ދުވަސްވަރު ވަނީ ސިވިލިއަން ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނާއި ޕާކިސްތާނުގެ މިލިޓަރީ އެސްޓެބްލިޝްމަންޓާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުމާމެދު އުނދަގޫ ސުވާލުތަކެއް ވެސް އުފައްދާފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޕާކިސްތާނުގެ ސިޔާސީ މަދާމާގައި ޢިމްރާން ޚާން ފަދައިން ލޯތްބާއި، ވަފާތެރިކަމާއި އަދި ބަޙުސްތައް އެއްވަގުތެއްގައި އުފެއްދި ސިޔާސީ ޝަޚްޞިއްޔަތުން މަދެވެ.
ކްރިކެޓް ތަރިއެއްގެ ގޮތުން ސިޔާސީ ބޮޑު ޙަރަކާތެއްގެ ލީޑަރަކަށް އޭނާ ބަދަލުވި ބަދަލުވުމަކީ ޚާއްޞަ ކަމެކެވެ. އޭނާ މަޤާމުން ވަކިކުރެވި ޖަލަށްެލެވުނު ނަމަވެސް، އޭނާގެ ސިޔާސީ ޖަމާޢަތުގެ ނުފޫޒު ދެމިއޮތުމުން އަންގައިދެނީ ޕާކިސްތާނުގެ މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި އޭނާއަށް އޮތް ތާއީދުގެ ފުންކަމެވެ.
ނިންމުން
ޢިމްރާން ޚާންގެ ޙަޔާތްޕުޅު މައިގަނޑު ތިން މަރުޙަލާއަކަށް ބެހިގެންވެއެވެ: އެއީ ކްރިކެޓް ކުޅުންތެރިޔާ، އިޖުތިމާޢީ ޚިދުމަތްތެރިޔާ، އަދި ސިޔާސީ ބޭފުޅާގެ މަރުޙަލާއެވެ. ކްރިކެޓް ކުޅުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި، 1992ގެ ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބުކޮށްދީ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކްރިކެޓްގައި ޕާކިސްތާނަށް އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީ ހޯދައިދިނެވެ. އިޖުތިމާޢީ ޚިދުމަތްތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި، ކެންސަރު ފަރުވާއަށާއި ތަޢުލީމަށް ޚާއްޞަ މުހިންމު މުއައްސަސާތަކެއް ޤާއިމުކުރެއްވިއެވެ. ސިޔާސީ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި، ޕީ.ޓީ.އައި އުފައްދަވައި، އެންމެ ފަހުން ޕާކިސްތާނުގެ 22 ވަނަ ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރެއްވިއެވެ.
2018 އިން 2022އަށް އޭނާ ކުރެއްވި ބޮޑުވަޒީރުކަން ނިމުނީ މަޖިލީހުގެ އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ވޯޓަކުން ނަމަވެސް، މަޤާމުން ވަކިކުރެވުމުން ވެސް އޭނާގެ ސިޔާސީ ނުފޫޒު ކެނޑިގެންނެއް ނުދެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އޭގެފަހުން ކުރިމަތިވި ޤާނޫނީ ކުރިމަތިލުންތަކާއި، ޖަލު ޙުކުމްތަކާއި، އަދި ސިޔާސީ އެސްޓެބްލިޝްމަންޓާ އެކު ހިނގި ކުރިމަތިލުންތަކުގެ ސަބަބުން އޭނާ ވެގެންދިޔައީ އިތުރަށް ބަޙުސްބޮޑު އަދި ނުފޫޒުގަދަ ޝަޚްޞިއްޔަތަކަށެވެ.
އޭނާއަކީ އިޞްލާޙީ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި، ޕޮޕިއުލިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި، ޤައުމީ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި، ބަޙުސްބޮޑު ސިޔާސީ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ ސިޔާސީ އަނިޔާގެ ޝިކާރައަކަށްވި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެނުކަމުގައި ވިޔަސް، ޢިމްރާން ޚާން ވަނީ ޒަމާނީ ޕާކިސްތާނަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކުރުވާފައެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާގެ ވާހަކައަކީ ހަމައެކަނި ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރެއްގެ ޙަޔާތުނާމާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޤައުމީ އަބުޠާލަކަށްވި ކުޅިވަރު ތަރިއެއްގެ، މުއައްސަސާތައް ބިނާކުރި އިޖުތިމާޢީ ޚިދުމަތްތެރިއެއްގެ، އަދި ދެކުނު އޭޝިއާގެ މުހިންމު ޤައުމެއްގެ ޤާއިމުވެފައިވާ ސިޔާސީ ނިޒާމަށް ގޮންޖެހި ސިޔާސީ ލީޑަރެއްގެ ވާހަކައެވެ.
